توصیه هایی برای مبتلایان به آرتروز زانو

 

 روماتیسم: راه چاره در تغذیه‌ی مناسب


برای افرادی که از روماتیسم، آرتروز، درد مفاصل و غیره رنج می‌برند این واژه‌ها مملو از دردهایی است که باید تحمل کنند.


خوشبختانه مواد غذایی مثل کلم، گوجه‌فرنگی، انواع ماهی‌ها و غیره می‌توانند با التهاب‌ها مقابله کنند و راهی برای تسکین درد بوده و در برخی موارد درمانگر باشند. برای آشنایی بیشتر با این مواد غذایی با ما همراه باشید.

 

گوجه‌فرنگی: ضد التهاب طبیعی

در سال 2008، محققان ایتالیایی ثابت کردند که گوجه‌فرنگی خواص ضدالتهابی دارد. در واقع از آنجایی که گوجه‌فرنگی دارای لیکوپن، فلاوونوئید و رنگدانه‌های کاروتنوئید است می‌تواند روی روماتیسم تأثیر بگذارد.

روش مصرف: گوجه‌فرنگی را به صورت خام یا پخته در سالاد و غذاهای متنوع میل کنید. توجه داشته باشید که گوجه‌فرنگی پخته لیکوپن بیشتری آزاد می‌کند که به راحتی جذب بدن می‌شود.  

 

گردو: تسکین دهنده‌ی دردها

متخصصان تغذیه معتقدند که گردو حاوی ترکیبات ضدالتهابی قوی‌ای می‌باشد. این میوه‌ی خشک سرشار از مس است که جلوی روند التهابی را گرفته، میزان آنتی‌اکسیدان‌ها را افزایش می‌دهد و غضروف‌ها را ترمیم می‌کند. از این گذشته امگا 3 های موجود در گردو نیز دارای خواص ضدالتهابی هستند.

روش مصرف: توصیه می‌شود روزانه یک مشت گردو میل کنید. می‌توانید از گردو در تهیه غذاهایی مثل انواع کوکوها نیز استفاده کنید. روغن گردو نیز دارای خواص زیادی است. توجه داشته باشید که این روغن خیلی زود می‌ترشد. برای همین بهتر است آن را به صورت شیشه‌های کوچک خریده و در یخچال نگهداری کنید.

 

کلم: از آرتروز پیشگیری می‌کند

در سال 2002، یک پژوهش آمریکایی ثابت کرد که گیاهان چلیپایی یعنی خانواده‌ی کلم‌ها (بروکلی، کلم برگ، کلم قرمز و ...) از ابتلا به آرتروز پیشگیری می‌کند. کلم‌ها علاوه بر اینکه سرشار از آنتی اکسیدان‌ها هستند حاوی ترکیبات دیگری به نام گلوکوزینولات هستند که از تخریب سلول‌ها پیشگیری به عمل می‌آورند.

روش مصرف: حداقل هفته‌ای دو مرتبه از این مواد غذایی مصرف کنید. بهتر است کلم‌ها را به صورت خام در سالاد میل کنید. البته می‌توانید در تهیه‌ی غذاهایتان نیز از این کلم‌ها استفاده کنید.

 

ماهی‌های چرب: از پلی آرتریت پیشگیری می‌کند

بر اساس نتایج یک پژوهش سوئدی که در سال 2008 انجام گرفته است، مصرف ماهی‌های چرب از ابتلا به آرتریت روماتوئید که یک نوع روماتیسم مزمن است پیشگیری می‌کند. ماهی ساردین، تن، ماهی آزاد و غیره حاوی بیشترین میزان امگا 3 ها هستند.

امگا 3 ها یکی از قوی‌ترین ضدالتهاب‌های طبیعی محسوب می‌شوند که مستقیماً التهاب را از بین می‌برند و بنابراین دردهای ناحیه‌ی غضروف‌ها را تسکین می‌دهند. از این گذشته این ماهی‌ها سرشار از ویتامین D نیز می‌باشند که برای استخوان‌ها بسیار مفید است.

روش مصرف: هفته‌ای دو مرتبه ماهی میل کنید. ماهی‌های تازه خریداری کنید زیرا امگا 3 ها به اکسیداسیون حساس هستند.

روغن زیتون: ضد درد طبیعی

نتایج یک پژوهش آمریکایی که در سال 2005 در مجله‌ی Nature به چاپ رسید نشان می‌دهد که روغن زیتون، تأثیری مشابه ایبوپروفن دارد. همان‌طور که می‌دانید ایبوپروفن یک داروی ضدالتهاب بسیار معروف است.

روغن زیتون حاوی ماده‌ای به نام اولئوکانتال است و ایبوپروفن نیز خواص مسکنی خود را مدیون این ماده است. توجه داشته باشید که روغن زیتون در طولانی مدت خواص خود را نشان می‌دهد. این روغن از بیماری‌های التهابی مثل آرتروز پیشگیری می‌کند.

روش مصرف: روزانه 3 تا 4 قاشق از این روغن مصرف کنید، در این صورت توجه داشته باشید که مصرف چربی‌های دیگر را کاهش دهید. می‌توانید با روغن زیتون و سرکه، سس سرکه درست کنید و یا این که در پخت و پز از آن استفاده کنید به شرطی که خواص آن از بین نرود.

زنجبیل آرتروز را تسکین می‌دهد

در سال 2001، محققان آمریکایی روی خواص ضدآرتروزی زنجبیل مطالعاتی انجام دادند. بعد از 6 هفته آزمایش، محققان مشاهده کردند که بیماران راحت‌تر حرکت می‌کنند، درد آن‌ها کاهش یافته و مفاصل آن‌ها نرم‌تر شده است. در واقع مشخص شد که زنجبیل دارای ترکیبات ضدالتهابی است که می‌تواند علائم آرتروز را تا حد زیادی بهبود دهد.

روش استفاده: روزانه یک سوم قاشق چای‌خوری پودر زنجبیل یا یک تکه زنجبیل تازه مصرف کنید. می‌توانید زنجبیل را به صورت خام یا دم کرده استفاده کرده و یا پودر آن را به غذاهایتان اضافه کنید.

 

انار دردهای مفصلی را کاهش می‌دهد

در سال 2008، پژوهش‌هایی روی موش‌های آزمایشگاهی انجام شد که نشان می‌دهد بعد از استفاده از عصاره‌ی انار، دردها و خشکی مفاصل به میزان 70 درصد کاهش می‌یابد.

انار حاوی آنتی اکسیدان بسیار قوی‌ای است که دردهای مفصلی را کاهش می‌دهد. مصرف این میوه با التهاب مقابله می‌کند و ابتلا به آرتریت و پیشرفت آن‌را کاهش می‌دهد.

روش مصرف: نوشیدن 2 تا 3 لیوان آب انار در هفته بسیار خوب است.

در موقع خرید آب انار توجه داشته باشید که محصولات بیو را خریداری کنید که فاقد شکر باشد.

 

زردچوبه برای مفاصل مفید است

در سال 2007، محققان روی 90 بیماری که از آرتروز رنج می‌بردند آزمایشاتی انجام دادند. به این افراد زردچوبه و برخی گیاهان دیگر دادند. نتایج به دست آمده حاکی از تسکین درد و نرم شدن مفاصل بود. مطالعات نشان داده است که زردچوبه حاوی آنتی اکسیدان و ماده‌ی ضدالتهاب و ضد باکتری نام curcumin است که می‌تواند روی مفاصل تأثیر بگذارد. این ماده همچنین دارای پتانسیل بسیار قوی است که می‌تواند با بیماری‌هایی مثل دیابت، آلرژی‌ها و غیره مقابله می‌کند.

روش استفاده: روزانه 3 تا 4 نوک انگشت. می‌توانید از این ادویه در تهیه‌ی غذاهایتان استفاده کنید. توجه داشته باشید که curcumin به راحتی جذب بدن نمی‌شود. اندکی روغن باعث جذب بهتر این ماده می‌شود.

 

از انجام دادن حرکات شدید ، ناگهانی و غیر معمول زانو خودداری کنید . افراد مسن ( به ویژه مبتلا به آرتروز زانو ) باید از نشستن در وضعیت هایی که نیاز به خم کردن زانو دارد، نظیر چهارزانو و دو زانو نشستن ، خودداری کنند . به این افراد توصیه می شود حتی الامکان روی زانو ننشینند و برای نشستن از مبل یا صندلی راحتی استفاده کنند .

افراد مبتلا به این درد ، باید هنگام بلند شدن از صندلی ، ابتدا دست های خود را روی دسته های صندلی قرار دهند و خود را کمی به سمت جلو بکشند ، بعد با فشار دست ها از روی صندلی بلند شوند. روزانه حداقل 30 دقیقه پیاده روی کنند . حتی الامکان کمتر از پلکان بالا و پایین روند ، اما در صورت نیاز به ویژه زمانی که درد زانو شدت پیدا کرده از پهلو ، از پله ها پایین یا بالا بروند . استفاده از سطوح شیب دار به جای پلکان به همه افراد به ویژه مبتلایان به درد زانو توصیه می شود .

 در مواردی که آرتروز بسیار پیشرفت کرده است، بیماران مبتلا باید پشت میز نماز بخوانند . به این ترتیب که هنگام سجده ، روی صندلی بنشینند و پیشانی خود را روی میزی که مهر روی آن است قرار دهند .

ممکن است تغییر ناگهانی نوع فعالیت های روزمره ، به زانو آسیب برساند . لذا بهتر است، این تغییرات یکباره صورت نگیرد .

همواره باید از کفشهای خوب و با اندازه مناسب استفاده کرد . از پوشیدن کفش ها ، صندل ها و دمپایی هایی که کف لغزنده دارند ، خودداری شود . همچنین از پوشیدن کفشهای سفت و خشک اجتناب شود . این کفش ها ، مانع انجام حرکات طبیعی مچ پا می شوند و زانوها را در معرض فشار ثانویه و شدید قرار می دهند .

التهاب مفاصل در سالمندان

یکی از مشکلاتی که اغلب سالمندان از آن رنج می‌برند، درد مفاصل است.

شایع‌ترین نوع این ناراحتی‌ها، از فرسایش و تحلیل مفاصل می باشد که با بروز این مشکل، مفصل دردناک شده و اجازه حرکت و راه رفتن را از افراد سالمند سلب می‌کند.

در طی حرکت کردن، انتهای استخوان‌ها به طور طبیعی توسط غضروف‌ها و مایع لغزنده اطراف آنها محافظت می‌شود که با افزایش سن، استخوان‌ها شکننده، مفاصل بی‌شکل و دردناک، و حرکت مشکل می‌شود.

این بیماری میلیون‌ها نفر در جهان، به ویژه افراد مسن را تحت تأثیر قرار داده است. رژیم غذایی، غذا یا مکمل‌های ویژه‌ای برای پیشگیری، درمان و رهایی از تحلیل مفاصل شناخته نشده است.

البته در بسیاری از موارد مصرف مکمل‌های آمینواسیدی، کلسیم، مس، روغن کبد ماهی، ویتامینD، لسیتین، اینوزیتول، عسل، پاراآمینوبنزوئیک، شاهی‌آبی (کاکوتی) و مخمر، میوه تازه و سیر توصیه شده است، که این مواد نیز تاثیر چندانی نداشته‌اند.

ارتباط شناخته شده‌ای نیز بین تحلیل مفاصل و اضافه وزن وجود دارد. لذا کاهش وزن اضافی برای افراد مبتلا به درد مفاصل بسیار مهم ‌است، زیرا مفاصل برای تحمل وزن بالا، تحت فشار قرار می گیرند.

نوع دیگر التهاب مفاصل، روماتیسم مفصلی است که رابطه نزدیکی با رژیم غذایی دارد. در این بیماری، سیستم ایمنی به اشتباه به پوشش استخوان‌ها حمله می‌کند. عملکرد سیستم ایمنی به تغذیه کافی بستگی دارد و رژیم ناکافی ممکن است، این نوع التهاب مفاصل را به همراه داشته باشد.

این احتمال وجود دارد که در برخی افراد، مواد غذایی خاصی بتوانند سیستم ایمنی را به این حمله تحریک کنند. مصرف شیر و لبنیات، روماتیسم مفصلی را در برخی افراد تشدید می‌کند. اسیدهای چرب اُمگا 3 که در ماهی یافت می‌شوند، سبب تخفیف عوارض این بیماری می‌شوند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد، همان رژیمی ‌که در بیمارهای قلبی به کار می‌رود و در آن رژیم، مصرف چربی های اشباع،  کم و مصرف چربی های غیر اشباع پلی، زیاد است، می‌تواند به پیشگیری یا کاهش التهاب و درد مفاصل نیز کمک کند.

پراکسیداسیون چربی‌ها در بدن نیز می‌تواند سبب التهاب مفاصل شو. ویتامین E از پراکسیداسیون چربی‌ها جلوگیری می‌کند، لذا برای کاهش التهاب مفاصل مفید است، ولی نمونه‌های بارز روماتیسم مفصلی را بهبود نمی‌بخشد.

پوکی استخوان

پوکی استخوان نیز از بیماری‌های شایع دوران سالمندی است که استخوان‌ها به دلیل کاهش میزان املاح، شکننده می‌شوند.

عوامل متعددی مانند ‌دریافت کم کلسیم، دریافت بیش از حد یا کم پروتئین، بی‌حرکتی، مؤنث بودن، یائسگی، افزایش سن، کمی ‌وزن، نژاد، ژنتیک و وجود سابقه ابتلا به این بیماری در خانواده، مصرف داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها و ابتلا به بیماری‌های کلیوی، کبدی، دیابت، آلزایمر، روماتیسم مفصلی و ... در بروز این بیماری موثرند.

برای پیشگیری از این بیماری که ناتوانی، کاهش قد و شکستگی‌های استخوانی را به دنبال دارد، افزایش تحرک و فعالیت بدنی و مصرف رژیم غذایی حاوی مقادیرکافی پروتئین و کلسیم توصیه می‌شود.

برای تنظیم برنامه غذایی سالمندان مبتلا به پوکی استخوان، باید به نکته‌های مهمی‌ اشاره کرد.

تامین کالری کافی برای حفظ وزن مطلوب و توجه به اختلالاتی مانند بی‌اشتهایی یا پرخوری عصبی، مصرف روزانه سه تا چهار واحد از گروه لبنیات، تهیه عصاره کلسیم از استخوان (با جوشاندن استخوان‌های گاو یا گوسفند در مخلوط سرکه و آب‌لیمو که با آب این عصاره تهیه می‌شود) در این بیمارن مهم است.

در تنظیم برنامه غذایی سالمندان گیاه‌خوار، توجه به مصرف بادام، فندق (سه قاشق غذاخوری از هر کدام)، سبزی‌های برگ سبز (سه تا پنج واحد)، پونه خشک، برگ مو، انواع کلم، زیره، لوبیاها و نخود، ضروری به نظر می‌رسد تا از این طریق کلسیم لازم، فراهم شود. قرار گرفتن روزانه 15 تا 30 دقیقه در معرض نور مستقیم خورشید (برای تامین ویتامینD لازم)، مصرف انواع ماهی و استفاده از انواع مرکبات و دیگر میوه‌های حاوی ویتامین C به منظور جذب بهتر کلسیم ضروری است.

مهم ترین عامل پیشگیری کننده از بیماری فرسایش مفاصل، حفظ وزن مناسب بدن است، چون زیاد بودن وزن موجب فشار بیشتری بر روی مفاصل به ویژه مفصل زانو می‌شود و در دراز مدت موجب فرسایش بیشتر آنها می‌شود.

ورزش منظم، استراحت مناسب و محفاظت از مفاصل در مقابل فشارهای کاری زیاد نیز از عوامل پیشگیری کننده محسوب می‌شوند.

 

 

رژیم غذایی در بیماری آرتروز

 

تغذیه مناسب، کلید اصلی جلوگیری از انواع بیماری ها از جمله آرتروز است. اولین مرحله اصلی در درمان آرتروز، رساندن وزن به حد ایده آل است

وزن اضافی  باعث ایجاد فشار بر روی مفاصل و در نتیجه عوارض آرتروز می گردد. رعایت یک رژیم غذایی که حاوی فیبر بیشتری باشد ( فاقد مواد شیمیایی آلوده که باعث ایجاد استرس در بدن می شود، باشد)، مصرف بیشتر میوه ها و سبزی جات تازه، ماهی ، دانه ها و غلات سبوس دار  توصیه می شود.

مصرف ماهی های آب های سرد از جمله ماهی آزاد ( سالمون ) توصیه می گردد.

مصرف چربی های اشباع ، روغن های هیدروژنه یا جامد ، غذاهای پرچرب و سرخ کرده و شکر توصیه نمی گردد، چرا که این مواد غذایی باعث ایجاد اسیدیته ی بالای محیط داخلی مفاصل شده و این حالت موجب درد بیشتری در مفاصل و در نتیجه التهابات آنها می شود.

 مصرف میوه، سبزی، غلات کامل ( تصفیه نشده وسبوس دار)، آجیل ، دانه های خوراکی  و ماهی باعث کاهش التهاب مفاصل یا آرتروز می شوند.

گوشت های پرچرب، 

تخم مرغ  ، مارگارین، کره، کافئین، الکل، شکر سفید، تنباکو و محصولات لبنی باید از رژیم غذایی حذف شوند. در حدود یک سوم از افرادی که از بیماری آرتریت روماتوئید  رنج می برند به سولانین ها و یا بعضی گیاهان حساس اند که از آن جمله می توان سیب زمینی  ، فلفل ها، بادمجان، گوجه فرنگی  و تنباکو را نام برد که باید از رژیم غذایی این گروه از افراد حذف گردد. توصیه می شود که حداقل 6 تا 8 لیوان آب  در طول روز جهت دفع سموم از بدن مصرف شود.

غذاهایی که می توان مصرف نمود

- سبزیجات برگ سبز مانند جعفری، شاهی، 

کرفس ، کلم پیچ 

هویج 

- جودوسر، محصولات تهیه شده از گندم

- محصولات تهیه شده از  سویا 

- غلات کامل مانند برنج قهوه ای، ارزن، جو، گندم، جوی دو سر

- ماهی های آب های سرد مانند ماهی آزاد ساردین، شاه ماهی.

 

 

غذاهایی که باید از مصرف آنها پرهیز کرد

تحقیقات نشان داده که علائم آرتروز ، حتی در کسانی که 

آرتریت روماتوئید  دارند ، کاهش خواهد یافت ، به شرط آن که این افراد با یک رژیم گیاهخواری سازش یابند.

این رژیم فاقد غذاهای با منشاء حیوانی به خصوص محصولات لبنی است. مواد غذایی که نباید در این بیماری مصرف شوند ، شامل گروه های زیر است:

- مهار کننده های جذب کلسیم : گوشت قرمز، لبنیات ، تخم مرغ، جوجه، الکل، قهوه  ، شکر تصفیه شده، اکثر شیرینی جات، نمک اضافی

- غذاهای دارای اگزالات بالاریواس ، زغال اخته، آلوها ، کنگر ، اسفناج

- غذاهای خانواده ی گیاهان تاج ریزی ها : گوجه فرنگی، بادمجان، سیب زمینی، فلفل ها، تنباکو

- غذاهایی که موجب تورم و آب آوردگی می شوند : گندم سیاه، لبنیات، کلیه ی چربی های حیوانی.

 

 

سائیدگی مفاصل شایع ترین علت درد و ناتوانی در افراد مسن وشایع ترین بیماری مفصلی است. در خانم ها سائیدگی مفاصل زانو و دست و در مردان سائیدگی مفصل لگن شایع تر است.

علایم ساییدگی مفصل در خانم ها شایع تر استافراد چاق  بیشتر از سایرین دچار سائیدگی مفصل زانو می‌شوند.

 دیابت ، فشار خون بالا  و افزایش اسیداوریک خون  نیز باعث افزایش احتمال سائیدگی مفصلی می‌گردند. سائیدگی مفصلی معمولاً خود را با درد نشان می‌دهد که با افزایش میزان سائیدگی، مقدار درد بیشتر می‌شود. سپس درد مفاصل باعث ضعف عضلانی و درد در عضلات مربوط به آن مفصل می‌شود. در صورت تقویت عضلات، این درد کاهش می‌یابد. برخی از بیماران از خشک بودن بدن و مفاصل بعد از بیدار شدن از خواب شکایت می‌کنند، اما معمولاً خشکی بدن کمتر از نیم ساعت طول می‌کشد.

 

*توصیه‌ها :

1- وزن بدن باید کم شود.

2- استفاده از گرما باعث کاهش درد می‌شود. برای این کار می‌توان از کیسه آب گرم استفاده کرد. اگر استفاده از گرما ممنوعیت خاصی نداشته باشد، می توان از روش های زیر استفاده کرد:

الف) قرار دادن مفصل مبتلا در آب گرم 40- 38 درجه سانتیگراد و ماساژ آرام آن .

ب) استفاده از دوش آب گرم.

ج) قرار دادن کیسه آب گرم درون یک حوله واستفاده از آن بر روی اندام مبتلا به درد.

باید توجه کرد که در برخی از بیماری ها استفاده از کیسه ی آب گرم بسیار مضر است و قبل از استفاده از آن حتما باید با پزشک مشورت کرد. همچنین کیسه آب گرم نباید بر روی اندام مبتلا قرار داده شود. از گذاشتن آن در زیر اندام یا خوابیدن بر روی آن نیز باید خودداری شود.

3- از کفش مناسب استفاده شود.

4- از دو زانو و چهار زانو زدن و ایستادن طولانی مدت خودداری گردد.

5- از بالا و پائین رفتن از پله‌ها تا حد ممکن اجتناب شود.

6- به جای نشستن روی زمین، از صندلی استفاده شود.

7- ورزش: انجام برنامه ورزشی و تقویت عضلات می‌تواند به اندازه داروهای ضد درد در درمان سائیدگی مفصلی مؤثر باشند. بی‌حرکتی می‌تواند باعث بدتر شدن سائیدگی مفصلی گردد. لذا نباید نگران سائیدگی مفصل در اثر انجام فعالیت های توصیه شده توسط پزشک بود. انجام اشتباه حرکات ورزشی باعث بدتر شدن علائم و درد می‌گردد. اگر انجام ورزش باعث تشدید درد شد، به این معنی است که باید مقدار فعالیت کمتر گردد و بطور تدریجی میزان فعالیت افزایش داده شود.

 

برخی ورزش های مفید در سائیدگی مفصل :

الف) قدم زدن روزانه به مدت 30 دقیقه که می‌توان آن را به 3 برنامه ی10 دقیقه ای تبدیل کرد) یا قدم زدن به مدت 45 دقیقه، سه بار در هفته.

ب) شنا

ج) تقویت عضلات اندام پائینی بخصوص عضله چهار سر ران.

به عنوان مثال می توان دو دست را به یک صندلی تکیه داد و دو زانو را تا زاویه 30 درجه به آرامی خم کرد.سپس مجدداً به حالت اول برگشت و زانوها را صاف کرد. هرچه این حرکت آرام تر انجام شود بهتر است.

ه) کشش عضلات منتهی مفصل

در صورتی که درد زیاد است، استفاده از عصا یا واکر توصیه می‌شود. طول عصا باید مناسب باشد.

 

استفاده از تحریک الکتریکی در کاهش درد و تقویت عضلات :

معمولاً در کلینیک های فیزیوتراپی برای کاهش درد از دستگاه خاصی جهت تحریک الکتریکی استفاده می‌شود. در حال حاضر وسایل تحریک الکتریکی جهت استفاده در منزل ساخته شده که به راحتی قابل استفاده بوده و باعث کمتر شدن درد مفصل و کاهش نیاز به دارو می‌شود.

استفاده از باند کشی یا زانوبند می‌تواند تا حدودی در کاهش درد مؤثر باشد.